Rozdział VIII
Hawaje zostały zaanektowane w 1898 roku, a stanem są od 1959. Kultura kanaka maoli nie zniknęła — odrodziła się w latach 70. i dziś jest żywym prawem: język hawajski jest językiem urzędowym, a dostęp do terenów świętych regulowany.
miłość do ziemi
Zasada, z której wynikają wszystkie pozostałe: ziemia nie jest tłem wycieczki, jest gospodarzem. W praktyce oznacza to, że nie wchodzisz tam, gdzie wejść nie wolno, nie zabierasz tego, czego zabrać nie wolno i nie zostawiasz śladu poza odciskiem stopy.
troszczyć się o ziemię
Obowiązek opieki. Na Hawajach działa w praktyce: wolontariaty przy odbudowie tarasów taro, zakazy wjazdu do dolin, limity wejść do rezerwatów. Jeśli park jest zamknięty, to nie z powodu biurokracji, tylko dlatego, że ktoś próbuje uratować rafę albo siedlisko.
odpowiedzialność, prawo i obowiązek
Twoja kuleana jako gościa jest wąska: poznawać, nie zawłaszczać. Nie przebieraj się w pióropusz i nie tańcz huli na plaży dla zdjęcia. Hula to język, nie kostium.
osoba z tej ziemi
Słowo, którym mieszkańcy określają siebie, a nie turystów. Używaj go z szacunkiem — zniżki „kamaʻāina” nie są dla przyjezdnych, nawet jeśli hotel tego nie sprawdza.
Nie ze względu na przesądy, a na prawo i na ludzi, dla których te miejsca są czynne.
Heiau
miejsce święte, świątynia
Kamienne platformy i konstrukcje kultu, z których część ma ponad 700 lat. Puʻukoholā Heiau na Big Island jest miejscem, w którym Kamehameha I zjednoczył wyspy. Nie wchodź na platformę i nie przenoś kamieni — nawet jednego.
Puʻuhonua o Hōnaunau
miejsce azylu
Dawniej miejsce schronienia dla tych, którzy złamali prawo i zdołali do niego dopłynąć. Dziś park narodowy z rekonstrukcją osady; wstęp 20 USD za pojazd.
Kalaupapa
półwysep na Molokaʻi
Miejsce przymusowej izolacji chorych na trąd w latach 1866–1969. Wstęp tylko z licencjonowanym operatorem. To nie atrakcja: mieszkańcy żyją tam nadal i mają prawo do prywatności.
Waipio Valley
zakrzywiona woda
Dolina na Big Island zamieszkana nieprzerwanie od czasów przedhawajskich. Od 2022 roku wjazd prywatnym autem jest zabroniony, a zejście pieszo ograniczone. Uszanuj to: tarasy uprawne poniżej to czyjaś praca, nie dekoracja.
Hula nie jest dla publiczności. Publiczność jest dla huli.
| Słowo | Znaczenie | Wymowa |
|---|---|---|
| aloha | cześć, miłość, współczucie | a-LO-ha |
| mahalo | dziękuję | ma-HA-lo |
| e komo mai | witaj, wejdź | e KO-mo maj |
| ʻāina | ziemia, ojczyzna | AJ-na |
| kai | morze, woda słona | kaj |
| mauka | w stronę gór | MAU-ka |
| makai | w stronę morza | ma-KAJ |
| ʻōno | pyszne | O-no |
| pau | skończone, gotowe | pa-u |
| keiki | dziecko | KEJ-ki |
| kāne | mężczyzna | KA-ne |
| wahine | kobieta | wa-HI-ne |
| hale | dom, budynek | HA-le |
| nui | duży, wielki | NU-i |
| wikiwiki | szybko | WI-ki-wi-ki |
Kursywą podano akcent. ʻOkina to spółgłoska, nie apostrof.